Yolculukta oruç tutulur mu? Uçakta iftar nereye göre yapılır?

Yolculuk, Ramazan orucunu sonraya bırakmaya izin veren mazeretlerden biridir [K56]. Bu sayfada dinen kimin yolcu sayıldığı, yola çıkılan günün orucu, sık yolculuk yapanlar, memlekete ve aile yanına gidenler ile uçakta imsak ve iftar vakti, Diyanet kaynaklarına göre anlatılır.

Dinen yolcu kimdir?

Kurul, dinen yolcu (seferî) sayılmanın iki ölçüsü olduğunu belirtir: gidilen mesafe ve kalınan yer [K111]. Mesafe en az 90 km’dir [K111] [K60]. Diyanet İslam İlmihali, bu mesafenin herhangi bir taşıtla ve kısa sürede gidilmesinin sonucu değiştirmediğini de ekler [P3].

Yolcu sayılmak için yola çıkarken bu mesafeye gitme niyeti bulunmalıdır. Nereye kadar gideceğini bilmeden yola çıkan kişi 90 km’den fazla yol alsa bile yolcu sayılmaz [P3].

Gidilen yerde kaç gün kalınacağı

Hanefî mezhebine göre, en az 90 km uzaktaki bir yerde 15 günden az kalmaya niyet eden kişi orada da yolcu sayılır; 15 günden fazla kalmaya niyet ederse yolculuk hükümleri uygulanmaz [K111]. Şâfiî mezhebine göre ise giriş ve çıkış günleri hariç dört günden az kalınması gerekir; dört gün veya daha fazla kalmaya niyet edilince yolculuk hükmü sona erer [K111] [P2].

Yolculuk ne zaman başlar, ne zaman biter?

Sefer mesafesindeki bir yere gitmek üzere yola çıkan kişi, yaşadığı yerleşim yerinin meskûn bölgesinden çıkınca yolcu hükmüne girer [K110]. Kurul, büyükşehirlerde kendi aracıyla yola çıkan kişinin oturduğu ilçenin belediye sınırını geçtiği andan itibaren yolcu sayılacağını belirtir [K110]. Büyükşehirlerde yolculuğa otobüs, tren, uçak veya gemiyle çıkılırsa başlangıç noktası olarak otogar, gar, havalimanı ve liman esas alınabilir [K110].

Dönüşte, oturulan yerin yerleşim alanına girilince yolculuk sona erer [P3].

Yolcu oruç tutmalı mı?

Yolcu, Ramazan’da dilerse orucunu tutar, dilerse sonraya bırakır ve tutamadığı günleri kaza eder [P3] [P2]. Yolculukta bir zorluk çekmeyen kişinin oruç tutması daha faziletli görülür [P1] [P3].

Yolculuk sebebiyle tutulmayan oruçlar Ramazan’dan sonra kaza edilir [P2].

Diyanet İslam İlmihali, yolcu olduğu için oruç tutmayan kişinin başkalarının gözü önünde olmamak kaydıyla yiyip içebileceğini belirtir [P3].

Yola çıkılan günün orucu

Geceden niyet etmemek

Ramazan’da sefer mesafesindeki bir yere gidecek kişi, geceden oruca niyet etmeyebilir [K60].

Oruçluyken yola çıkmak

Oruca niyet ettikten sonra gündüz yola çıkan kişi, yolculuk sırasında başka meşru bir mazereti yoksa orucunu bozmamalıdır; Kurul bunu, başlanan bir ibadetin mazeret yokken tamamlanması gerektiğiyle açıklar [K60].

Yolculuk bir mazeret olduğu için, kişi yolculuğu başladıktan sonra orucunu bozarsa kefaret gerekmez, yalnızca kaza gerekir [K60] [K56].

Diyanet İslam İlmihali burada bir ayrıntıya dikkat çeker: oruçlu olarak yola çıkan kişi, oturduğu yerleşim yerinin sınırlarını geçmeden orucunu bozarsa kefaret gerekir [P3]. Bu ayrıntı İslam İlmihali’ne aittir, Kurul cevabında yer almaz. Kefaretin nasıl yerine getirildiği kefaret orucu sayfasında anlatılır.

Yolculukta başlanan orucu bozmak

Yolcu olan kişi oruca niyet edip başladıktan sonra, yolculuk bitmeden ya da memleketine döndükten sonra orucunu bozarsa ona kaza gerekir [P3].

Gündüz yolculuktan dönmek

Gündüz yolculuğu sona eren kişinin, Ramazan’a saygı için günün kalanında akşama kadar orucu bozan şeylerden uzak durması uygun görülür [P3].

Sürekli yolculuk yapanlar

Mesleği gereği sürekli yolda olan kişiler için Kurul, mazeret devam ettikçe ruhsatın da devam ettiğini belirtir [K104]. Oruç Sıkça Sorulanlar’a göre sürekli uzun yola giden kaptan ve sürücüler de yolcu hükmündedir [P1].

Bu kişiler Ramazan oruçlarını mümkün olduğunca tutmaya çalışır. Yolculuk sırasında oruç tutmakta zorlanırlarsa, sonradan kaza etmek üzere yolculuk süresince oruçlarını erteleyebilirler [K104]. Ertelenen oruçlar ilk fırsatta kaza edilir; kişi iyileşme ümidi olmayan bir hastalık gibi bir sebeple kaza edemeyecek duruma düşerse, tutamadığı her gün için fidye verir [K104].

Memlekete veya anne baba yanına gitmek

Doğduğu yerden ayrılıp sürekli yaşamak üzere başka bir yere yerleşen kişi için yeni yeri asıl yurdu (vatan-ı aslî) olur, eski yeri bu niteliğini kaybeder; orada anne babasının ya da yetişkin çocuklarının yaşaması bunu değiştirmez [K112].

Bu yüzden sürekli yaşadığı yerden ayrılıp 90 km veya daha uzaktaki anne babasının yanına giden kişi yolculuk hükümlerine tabi olur. Gittiği yerde Hanefîlere göre 15, Şâfiîlere göre 4 günden az kalmaya niyet ederse yolcu sayılır [K112].

Uçakta imsak ve iftar nereye göre yapılır?

Yolculuk yapan kişi imsak ve iftarı, o anda bulunduğu yerin vaktine göre yapar [K103] [P1]. Kurul’a göre uçakta da uçuş sırasında uçak yetkilisi bilgi veriyorsa ona göre, böyle bir uygulama yoksa uçağın o an üzerinde bulunduğu yere göre imsak ve iftar yapılır [K103].

Kıtalar arası uçuşlar

Çok hızlı uçaklarla kıtalar arası yolculukta imsak ile iftar arasındaki süre olağandışı kısalabilir ya da uzayabilir. Kurul bu durumda yolculuk yapacak kişinin orucunu kazaya bırakabileceğini belirtir [K103]. Oruca başlamış olan kişi ise bir takdir yaparak, örneğin oruca başladığı yerin akşam vaktinde, iftar edebilir [K103] [P1].

Yurt dışında geçirilen Ramazan ve uzun günler için yurt dışında ve uzun günlerde oruç sayfasına bakabilirsiniz.