Zekât hesaplayıcı

Hesaplayıcı nasıl çalışır?

Bu araç, Din İşleri Yüksek Kurulunun yayımladığı fetvalardaki ölçülerle bir ön hesap yapmanıza yardımcı olur. Hesap şu adımlarla ilerler:

1. 24 ayar gram altının güncel bozdurma fiyatını siz girersiniz. Bu fiyatı kuyumcunuzdan veya bankanızdan öğrenebilirsiniz.
2. Araç nisap tutarını bu fiyatla bulur: 80,18 × girdiğiniz gram fiyatı.
3. Varlıklarınızı girersiniz: nakit ve banka mevduatı, altınlarınızın toplam bozdurma değeri, gümüşünüzün değeri, dövizlerinizin TL karşılığı, ticaret mallarınızın güncel değeri ve kuvvetli alacaklarınız.
4. O zekât yılı içinde ödenmesi gereken borçlar toplamdan düşülür.
5. Kalan net tutar nisap tutarına eşit veya ondan fazlaysa zekât, net tutarın kırkta biri (yüzde 2,5) olarak gösterilir.

Site altın veya döviz fiyatı çekmez; sonuç, sizin girdiğiniz fiyatlara göre hesaplanır. Girdiğiniz değerler yalnızca tarayıcınızda işlenir, kaydedilmez ve sunucuya gönderilmez.

Nisap: 24 ayardan 80,18 gram altın değeri

Kurul, altının nisabında 24 ayar altından 80,18 gramın esas alınmasını, 1960/75 sayılı kararı doğrultusunda benimsemiştir [K1]. Ayar ve ağırlıkları farklı olsa da elinizdeki altınların toplam değeri 24 ayar 80,18 gram altının değerine ulaştığında zekât gerekir [K2].

Para, ticaret eşyası ve kıymetli evrak, tek başına veya birlikte 24 ayar 80,18 gram altının değerine ulaştığında zekât gerekir [K14]. Kurul gümüşte de gümüş ağırlığı yerine 24 ayar 80,18 gram altının değerinin ölçü alınmasını uygun görür ve bunu gümüşün zaman içindeki büyük değer kaybına bağlar [K3]. Araç gümüş ve altın değerinizi de diğer varlıklarınızla toplayıp tek bir altın nisabıyla karşılaştırır; altın ve gümüşün parayla toplanacağını açıkça söyleyen ayrı bir Kurul ifadesine ulaşamadık.

Diyanet İşleri Başkanlığının her yıl TL cinsinden bir nisap tutarı açıkladığını gösteren bir kaynağa ulaşamadık. Bu nedenle sayfada sabit bir TL tutar verilmez; nisap, girdiğiniz altın fiyatından hesaplanır.

Zekât oranı: kırkta bir

Nisaba ulaşan malın zekâtı kırkta bir, yani yüzde 2,5 oranında verilir [K2] [K9].

Bir kamerî yıl şartı

Zekâtın farz olması için nisap miktarı mala sahip olduktan sonra üzerinden bir kamerî yıl geçmesi ve yıl sonunda nisabın hâlâ korunuyor olması gerekir [K4]. Yıl içindeki artış ve azalışlar hesaba katılmaz [K4]. Zekât, bu süre dolmadan da verilebilir [K4].

Maaş ve ücret gibi yıl içinde gelen gelirler konusunda Kurul, bunların mevcut birikime eklenmesi görüşündedir [K5]. Birikiminiz gelirlerinizle birlikte nisaba ulaştığı gün zekât yılınız başlar; bir kamerî yıl sonra nisap hâlâ mevcutsa elinizdeki malın tamamının kırkta biri verilir [K5]. Gelirin yılın bitimine yakın bir zamanda gelmesi bu sonucu değiştirmez [K5].

Kurul aynı cevapta mezhep görüşlerini de aktarır: Hanefî mezhebine göre sonradan gelen gelir mevcut mallara katılır; Şâfiî mezhebine göre miras veya hibe gibi ayrıca edinilen mal, kendi kamerî yılını tamamlamayı bekler [K5].

Araç, bir yılın geçip geçmediğini sizin yerinize ölçemez. Hesabı, zekât yılınızın sonundaki varlıklarınızla yapmanız beklenir [K5].

Altının değeri neden bozdurma fiyatıyla hesaplanır?

Kurulun altın ticaretiyle ilgili cevabında, kuyumcu olmayanların zekâtı altının bozdurma fiyatı üzerinden vereceği belirtilir [K8]. Aynı cevaba göre ticaret için tutulan takılarda ise işçilik ve taşlar dahil güncel maliyet değeri esas alınır [K8]. Hesaplayıcı bu yüzden altınlarınız için bozdurma değerini ister.

Bu ifade altının değerlenmesiyle ilgilidir. Nisap eşiğinin hangi fiyatla hesaplanacağına dair ayrı bir ifadeye ulaşamadık; araç tutarlılık için nisabı da aynı bozdurma fiyatıyla hesaplar.

Farklı ayardaki altınlar

Bilezik, çeyrek altın veya 22 ayar takı gibi farklı ayardaki altınlarınız için ayrı ayrı alan yoktur. Hepsinin toplam bozdurma değerini girmeniz yeterlidir, çünkü Kurul farklı ayardaki altınlarda toplam değerin 24 ayar 80,18 gram altının değeriyle karşılaştırılmasını esas alır [K1] [K2].

Kurul aynı fetvada farklı bir yöntemi de anar. Hanefî âlimlere göre alaşımının yarısından fazlası altın olan alaşım saf altın hükmündedir; bu görüşe uymak isteyenin, ayara bakmadan altınlarının toplam ağırlığı 80,18 grama ulaştığında zekât vermesi “mümkündür” [K1]. Diğer mezheplerdeki âlimler ise alaşımdaki saf altın miktarını esas alır [K1]. Kurul, başka gerekçelerin yanında, toplam ağırlık yönteminde 24 ayar ile 14 ayar altının nisapları arasında değer bakımından neredeyse yarı yarıya fark doğduğunu belirterek 24 ayar değerini tercih etmiştir [K1]. Hesaplayıcı yalnızca Kurulun esas aldığı 24 ayar değer yöntemini kullanır.

Hesaba girenler

• Nakit ve banka mevduatı: Kâğıt para, altın ve gümüşün değişim aracı olma işlevini üstlendiği için zekâta tabidir [K6].
• Dövizler: Araç, dövizlerinizi TL karşılığıyla nakit gibi toplar. Döviz hesabına özel ayrı bir Kurul cevabına ulaşamadık; bu alan kâğıt parayla ilgili cevap [K6] dikkate alınarak eklenmiştir.
• Altın ve gümüş takılar: Hanefîlere göre altın ve gümüşten yapılmış takılar, diğer şartlar da varsa zekâta tabidir; altın ve gümüş dışındaki maden ve taşlardan yapılan takılar tabi değildir [K7]. Şâfiî mezhebine göre ise kadının mutat ölçülerde, israfa kaçmadan takı olarak kullandığı altın ve gümüş, aslî ihtiyaç sayıldığı için zekâta tabi değildir; birikim için saklanıyorsa zekâtı verilir [K7].
• Ticaret malları: Kâr amacıyla alınıp satılan mallarda, satıldığında elde edilecek kâr değil, hesap anındaki güncel değer esas alınır [K9].
• Alacaklar: Kurul alacakları üç gruba ayırır [K12]. Borç olarak verilen para ve satılan ticaret malının bedeli gibi kuvvetli alacakların zekâtı, borçlu borcunu kabul ediyor veya kesin bir delil varsa her yıl verilir [K12]. Ev kirası gibi orta alacaklarda geçmiş yılların zekâtı, en az nisap kadarı tahsil edildiğinde ödenir; vasiyet, mehir gibi zayıf alacakların zekâtı ise tahsil edilip üzerinden bir yıl geçince verilir [K12]. İnkâr edilen veya geri alınma ihtimali kalmamış alacak için her yıl zekât gerekmez [K12]. Bu yüzden hesaplayıcıya yalnızca kuvvetli alacaklarınızı girmeniz istenir; orta ve zayıf alacaklar tahsil edildiğinde bu kurallara göre değerlendirilir [K12].

Hesaba girmeyenler

Zekât, kişinin kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin bir yıllık temel ihtiyaçlarından fazla olan maldan verilir [K10]. Kurul temel ihtiyaçları şöyle sayar: barınma, yiyecek, giyecek, sağlık ve güvenlik giderleri, ulaşım, eğitim, ev eşyası, meslek ve üretimde kullanılan arsa, bina, makine ve aletler; elektrik, su, yakıt, aidat gibi cari giderler [K10]. Kurul, zekâtın temel ihtiyaçlar ve o yıl ödenecek borçlar düşüldükten sonra kalan birikimden hesaplanacağını belirtir [K5]. Hesaplayıcıda bunun için ayrı bir alan yoktur: nakit ve banka alanına, bir yıllık temel ihtiyaçlarınız için ayırdığınız tutarı düştükten sonra kalan miktarı yazın.

Mesleğinizi yürütmek için kullandığınız araç, gereç ve makineler aslî ihtiyaç sayılır ve zekâtları gerekmez [K11]. Aynı eşyalar ticaret için üretiliyor veya alınıp satılıyorsa zekâta tabidir [K11].

Düşülen borçlar

Zekâta tabi malınızdan kul hakkıyla ilgili borçlarınız düşülür [K13]. Kurul, ödemesi on, yirmi yıl gibi uzun bir takvime yayılmış kamu, TOKİ, kooperatif ve kredi borçlarının tamamının düşülmemesi gerektiğini belirtir [K13]. Yalnızca o zekât yılına ait birikmiş borçlar ile vadesi o yıl içinde dolmuş ya da dolacak olan borçlar düşülür [K13]. Hesaplayıcıdaki borç alanına bu nedenle yalnızca o zekât yılı içinde ödenmesi gereken kısmı yazmanız istenir [K13].

Kurul aynı cevapta mezhep görüşlerini de aktarır: Hanefî mezhebinin genel görüşüne göre vadesi gelmiş ve gelmemiş borçlar aynı hükümdedir, bazı Hanefî âlimler ise yalnızca vadesi gelip alacaklısınca istenen borcu düşer; Şâfiî mezhebinin meşhur görüşüne göre hiçbir borç zekâta tabi maldan düşülmez [K13].

Bu araç bir yardımcıdır

Hesaplayıcı, girdiğiniz bilgilere göre bir ön hesap sunar ve fetva yerine geçmez. Durumunuz yukarıdaki başlıklara tam uymuyorsa, örneğin ortaklık payı, hisse senedi veya karışık alacak ve borçlar söz konusuysa, Diyanet’in 190 Fetva Hattı’na başvurabilirsiniz.