Yurt dışında, uzun günlerde ve kutup bölgelerinde oruç nasıl tutulur?

Bu sayfa, Ramazan’ı Türkiye dışında geçirenler ve özellikle yaz aylarında günlerin çok uzadığı kuzey ülkelerinde yaşayanlar için hazırlandı. Uçak yolculuğu sırasında imsak ve iftar için yolculukta oruç sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi yerin vaktine göre oruç tutulur?

Kişi imsak ve iftarı, bulunduğu yerin takvimine göre yapar [P2] [K103]. Türkiye’den bir Avrupa şehrine giden ya da orada yaşayan kişi için geçerli olan, o şehrin imsak ve iftar vaktidir.

Avrupa şehirleri için Diyanet’in yayınladığı vakitlere, şehir saatiyle imsakiye sayfalarımızdan ulaşabilirsiniz. Vakitlerin kaynağı ve saat dilimi ile ilgili ayrıntılar imsakiye rehberinde yer alır.

Vakitlerin normal oluşmadığı yerler

Namaz vakitleri; tan yerinin ağarması, güneşin doğup batması, akşam kızıllığının kaybolması gibi gökyüzü belirtilerine göre belirlenir [K106]. Kutuplara yaklaşıldıkça bu belirtilerin bir kısmı ya da tamamı oluşmaz; örneğin güneşin hiç batmadığı ya da gündüzün 24 saatten uzun sürdüğü dönemler olur [P2].

Kurul’a göre vakitlerin tamamının ya da bir kısmının oluşmadığı kutup bölgelerinde namaz ve oruç gibi vakte bağlı ibadetler, dinî ölçüler gözetilerek takdir yoluyla yerine getirilir [K105]. Diyanet İslam İlmihali de bu bölgelerde orucun normal bölgelere göre hesap edilerek tutulacağını belirtir [P3]. Diyanet’in Oruç İlmihali’ne göre güneşin hiç batmadığı ya da şafağın hiç kaybolmadığı yerlerde yaşayan Müslümanlar, vaktin normal oluştuğu en yakın beldeyi esas alarak oruç tutar [P2].

Vakit belirtisinin oluşmaması ibadeti ortadan kaldırmaz. Diyanet İslam İlmihali, hilalin görülmesi gibi belirtilerin ibadet vaktinin yalnızca bir işareti olduğunu, işaret bulunmadığında vaktin başka bir yolla, örneğin hesapla belirleneceğini açıklar [P3].

45. enlemin ötesi: Din İşleri Yüksek Kurulu kararı

Kurul, 10-11 Haziran 2009 tarihli toplantısında, sabah ve akşam şafağının hiç oluşmadığı ya da yatsı için çok geç, imsak için çok erken oluştuğu bölgelerde vakitlerin nasıl belirleneceğini yeniden ele aldı [K106]. Karar, aynı konudaki 2006 ve 2007 tarihli önceki kararların uygulamada yol açtığı sorunlar göz önüne alınarak verildi [K106].

Kurul önce şu ilkeyi hatırlatır: normal vakitlerin oluştuğu dönem ve bölgelerde namazlar sünnette belirtilen vakitlerde kılınır; vakitlerin oluşmadığı dönemlerde ise namaz ve oruç vakitleri için takdir yöntemine başvurmak kaçınılmazdır [K106]. Kurul, takdir yöntemiyle ibadet etmede dinen bir sakınca olmadığını, ancak bu bölgelerde bir birlik sağlanması gerektiğini de belirtir [K106].

Kararın ana maddeleri şunlardır [K106]:

• Yatsı: 45. enlemin ötesinde yatsı vakti, güneşin batışı ile tan yerinin ağarması arasındaki sürenin üçte biri esas alınarak belirlenir. Bu hesapla yatsı, akşamdan 1 saat 20 dakikadan daha sonraya kalıyorsa, yatsının başlangıcı akşam vaktinden itibaren 1 saat 20 dakikayı geçmeyecek şekilde takdir edilir.
• İmsak: Mart ile eylül ayları arasında imsak vakti takdirle belirlenir. Bunun için takdir edilmiş akşam ile yatsı arasındaki süreye 10 dakika eklenir ve bulunan süre güneşin doğuş saatinden çıkarılır. Takdire geçiş kademeli olarak yapılır.
• 62. enlemin ötesi: Bu bölgelerde 62. enlemin vakitleri kullanılır.
• Farklı yöntemler: İlmî yeterliliği olan kişi ve kurulların bu bölgeler için farklı takdir yöntemleriyle farklı vakitler belirlemesi ve insanların buna göre ibadet etmesi yanlış sayılmaz.

Günler çok uzun olduğunda

Günün uzunluğundan bağımsız olarak, Kurul’un oruç mazeretlerine dair kararı şu genel kuralı koyar: açlık veya susuzluk sebebiyle beden ya da ruh sağlığı ciddi zarar görecek kişi orucunu bozabilir ve sağlığı düzelince bu günü kaza eder [K56]. Oruca devam etmek ölüme ya da bir hastalığa yol açacak nitelikteyse, orucu açmamak günah olur [K56].

Kendi sağlık durumunuzu doktorunuzla değerlendirmeniz önemlidir. Hastalık hâlindeki ruhsatlar için hastalıkta oruç sayfasına bakabilirsiniz.

Ramazan ve bayram başka ülkede farklı güne denk gelirse

Bazı ülkeler Ramazan’a ve bayrama Türkiye’den bir gün önce ya da sonra başlayabilir. Kurul, bu tür içtihat farkından doğan uygulamaların kimsenin ibadetine zarar vermediğini ve başka bir ülkede bulunan Müslüman’ın bayramını bulunduğu ülkeye göre yapacağını belirtir [K107]. Ayrıntılar için Ramazan’ın başlangıcı sayfasına bakabilirsiniz.