Oruca niyet, sahur ve iftar: ne zaman ve nasıl yapılır?

Bu sayfa, oruçlu bir günün başını ve sonunu ele alır: oruca niyet etmek, sahura kalkmak ve iftar etmek. İmsak vakti geçmişken yemek ya da erken iftar etmek gibi vakit yanılgıları için unutarak veya vakit yanılgısıyla yemek içmek sayfasına bakabilirsiniz.

Niyet neden gerekli, nasıl yapılır?

Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK) niyeti orucun şartları arasında sayar; niyet edilmeden tutulan oruç geçerli değildir [K101]. Niyet için kalpten geçirmek yeterlidir, bunu ayrıca dille söylemek ise iyi karşılanan (mendup) bir davranıştır [K101].

Oruç tutmak amacıyla sahura kalkmak da niyet yerine geçer [K101]. Diyanet İslam İlmihali, ertesi gün oruç tutacağını gece içinden geçiren kişinin niyet etmiş olduğunu belirtir [P3].

Ramazan orucunda “yarın oruç tutacağım” şeklinde genel bir niyet yeterlidir. Niyetin geceden yapılması ve orucun “yarınki Ramazan orucu” diye belirtilmesi ise daha faziletli sayılır [K101]. Ramazan’ın her günü için ayrı niyet edilir [K101].

Niyet ne zamana kadar yapılabilir?

Kurul’a göre Ramazan orucuna niyet etme süresi, güneşin batmasıyla başlar ve ertesi gün güneş tepe noktasına gelmeden öncesine kadar sürer [K101]. İmsaktan sonra yapılan niyetin geçerli olması için bir şart vardır: imsak vaktinden itibaren hiçbir şey yenip içilmemiş ve orucu bozan bir şey yapılmamış olmalıdır. Bu şart yoksa gündüz yapılan niyet geçersizdir [K101].

Kaza, kefaret ve zamanı belirlenmemiş adak oruçlarında ise durum farklıdır: bu oruçlara en geç imsak vaktine kadar niyet edilmeli ve hangi oruç olduğu belirtilmelidir [K101].

Şâfiî mezhebine göre

Kurul aynı cevapta Şâfiî mezhebinin görüşünü ayrıca aktarır: bu mezhebe göre nafile oruçlar dışındaki bütün oruçlara, Ramazan orucu dahil, geceden niyet edilmelidir. İmsak vaktine kadar niyet edilmemişse o günün orucu geçerli olmaz [K101].

Sahura kalkamazsam orucum geçerli olur mu?

Diyanet İslam İlmihali bu durumu açıkça ele alır: sahura uyanamayıp imsak vakti geçtikten sonra kalkan kişi, güneş doğmuş olsa bile o günün orucuna niyet edebilir; yeter ki imsaktan sonra orucu bozan bir şey yapmamış olsun [P3]. Niyet için son sınır yukarıda anlatılan, güneşin tepe noktasına gelmesinden önceki zamandır [K101].

Sahura kalkmak istemeyen kişi, akşamdan sonra ertesi günün orucuna niyet edebilir; gece kalkıp yeniden niyet etmesi gerekmez [P3].

Gündüz niyetin geçmediğini sanmak

Gece niyet edemeyip gündüz niyet eden kişi, bu niyetin geçersiz olduğunu düşünerek günün kalanında bilerek yer, içer ya da cinsel ilişkide bulunursa orucu bozulur ve o günü kaza etmesi gerekir [P1].

Sahurun önemi

Sahur, oruç tutacak kişinin imsak vaktinden önce gece yediği yemektir [K102]. Kurul, Hz. Peygamber’in sahura kalktığını ve bunu ümmetine de tavsiye ettiğini hatırlatır (Buhârî, Savm, 19-20 [1921, 1923]; Müslim, Sıyâm, 45-47 [1095-1097]); fakihler bu söz ve uygulamalardan hareketle sahura kalkmanın ve sahuru geciktirmenin sünnet olduğunu söylemiştir [K102].

Sahur oruca dayanma gücü verir [K102] [P3]. Kurul, seher vaktinin dua ve istiğfarla uyanık geçirilmesine de dikkat çeker ve sahurun ihmal edilmemesini öğütler [K102]. Diyanet İslam İlmihali de sahur vaktini duaların kabul edildiği vakitlerden biri olarak anar [P3].

Sahuru ne kadar geciktirebilirim?

Sahuru biraz geç yemek tavsiye edilir; ancak yemeyi, tan yerinin ağarıp ağarmadığından şüphe edilecek bir vakte kadar uzatmak doğru görülmez [P3] [P2]. Tan yerinin ağardığından şüphe edilen anda bir şey yememek de tavsiye edilen davranışlar arasındadır [P2].

İmsak vaktinin girip girmediğinden şüphe ederken yemeye devam eden kişi için, imsakın o sırada girmiş olduğu sonradan anlaşılırsa oruç bozulur ve kaza gerekir [P1].

Sabah ezanı okunurken

Takvimdeki imsak vakti oruca başlama vaktidir ve Ramazan’da sabah ezanı imsak vaktinin girmesiyle okunur; bu yüzden ezan başlayınca yeme içme bırakılır [K66]. Ezan başladığı sırada ağızda olan lokmanın yutulmasında sakınca görülmez [K66].

İftar

İftar vakti

Oruç, imsak vaktinden akşama, yani iftar vaktine kadar tutulur [K66]. Kurul, imsak ve iftar vakitlerinin tespitinde takvime göre hareket etmenin esas olduğunu belirtir [K42]. Şehrinizin iftar vakti, imsakiye sayfalarımızda Akşam sütununda yer alır.

İftarda acele etmek

Diyanet yayınları, güneşin battığı kesinleştikten sonra iftarı geciktirmemeyi tavsiye eder. İftarın akşam namazından önce yapılması da bu tavsiyenin parçasıdır [P3] [P2].

Orucun hurma, tatlı veya su gibi şeylerle açılması tavsiye edilir [P2]. Diyanet’in Oruç İlmihali, kişinin orucunu bulabildiği herhangi bir yiyecekle açabileceğini, hadislerde geçen yiyeceklerin tavsiye niteliğinde olduğunu belirtir [P2].

Güneşin battığını sanıp erken iftar etmek ve ezanın yanlışlıkla erken okunması durumları unutarak veya vakit yanılgısıyla yemek içmek sayfasında kaynaklarıyla anlatılır.