Orucu bozan ve bozmayan şeyler

Bu sayfa, orucun neyle bozulduğuna dair genel çerçeveyi ve konu konu hazırlanmış soru cevap sayfalarını bir araya getirir. Tek tek sorulardaki hükümler ilgili sayfalarda, kaynaklarıyla birlikte yer alır.

Oruç neyle bozulur

Din İşleri Yüksek Kurulunun (DİYK) 2005 tarihli kararına göre orucu bozan şeyler yemek, içmek ve cinsel ilişkidir; Kurul, İslâm bilginlerinin bu üç konuda görüş birliği içinde olduğunu belirtir [K07]. Aynı karar, bu üçü dışındaki konuların müçtehitlerce ya bu üçüne kıyaslanarak ya da orucun “uzak durma” (imsak) anlamından hareketle hükme bağlandığını, bu yüzden bilginler arasında farklı görüşler ortaya çıktığını da kaydeder [K07].

Diyanet’in Oruç Sıkça Sorulanlar yayınına göre yemek ve içmek, yenilip içilmesi alışılmış olan her şeyi kapsar [P1].

Kurul aynı kararda günümüzün muayene ve tedavi yöntemlerini tek tek ele alır ve her biri için gerekçesini ayrıca açıklar [K07]. Örneğin anjiyonun ve makattan kullanılan fitilin orucu bozmamasının gerekçesi, bu işlemlerin yeme içme anlamı taşımamasıdır; periton diyalizinin orucu bozmasının gerekçesi ise vücuda gıda içerikli sıvı verilmesidir [K07].

Kaza ile kefaret arasındaki fark

Başlanmış bir oruç hangi sebeple bozulursa bozulsun kaza edilmesi gerekir; Ramazan orucunda ise bozan fiilin türüne göre ya yalnızca kaza ya da kaza ile birlikte kefaret gerekir [P2].

Oruç İlmihali’ne göre kaza, vaktinde ve usulüne uygun yapılamamış ya da başladıktan sonra bozulmuş bir ibadeti başka bir zamanda yerine getirmektir [P2]. Bozulan oruç için bu, her gün yerine bir gün oruç tutmak anlamına gelir [P2] [K05]. Kefaret ise iki kamerî ay ya da 60 gün hiç ara vermeden oruç tutmaktır; bu orucu tutamayacak durumdaki kişi, altmış yoksulu birer gün ya da tek bir yoksulu altmış gün boyunca doyurarak kefaretini yerine getirir [K43].

Yalnızca kaza gerektiren durumlar

DİYK’nın 2023 tarihli cevabı, orucu bozup yalnızca kaza gerektiren durumları sıralar [K05]. Bunlardan bazıları şunlardır:

• yolculuk ya da hastalık gibi dinen geçerli bir mazeret nedeniyle yiyip içmek [K05],
• taş, kâğıt, pamuk gibi beslenme amacı ve anlamı taşımayan şeyleri yutmak [K05],
• orucu bozan bir şeyi başkasının zorlamasıyla yapmak [K05],
• Ramazan orucunu vaktinde tutmamak [K05].

Aynı listedeki abdestte boğaza su kaçması, vakit yanılgısıyla yemek ve isteyerek kusmak gibi durumlar aşağıdaki konu sayfalarında ayrıntısıyla anlatılır. Kurul, dinen geçerli bir mazeret olmadan Ramazan’da oruç tutmamanın büyük günah olduğunu da hatırlatır [K05].

Kaza ile birlikte kefaret gerektiren durumlar

DİYK’ya göre başlanmış bir Ramazan orucu şu iki durumda hem kaza hem kefaret gerektirir [K06]:

• Cinsel ilişki: her iki taraf için de kaza ve kefaret gerekir [K06].
• Geçerli bir mazeret olmadan gıda, gıda hükmünde olan ya da yenilip içilmesi alışılmış bir şeyi bilerek yiyip içmek: Hanefîlere göre kaza ve kefaret, Şâfiîlere göre yalnızca kaza gerekir [K06].

Orucu bilerek bozmak

Mazereti olmadığı hâlde orucu bilerek bozmak, DİYK’ya göre Ramazan’ın hürmetine saygısızlıktır ve büyük günahtır [K43]. Bu durumda kefaretin yanında tövbe etmek ve bozulan orucu kaza etmek de gerekir [K43].

Birden fazla oruç bu şekilde bozulmuşsa, farklı Ramazanlarda olsa bile hepsi için tek kefaret yeterlidir; ancak bozulan her oruç ayrıca kaza edilir [K64]. Kefaret ödendikten sonra yeniden bilerek bozulan bir Ramazan orucu için yeni bir kefaret gerekir [K64].

Yolculuk sırasında orucu bozmak

Sefer mesafesi kadar (Kurul bunu en az 90 km olarak belirtir) bir yere gidecek kişi geceden oruca niyet etmeyebilir [K60]. Oruca niyet ettikten sonra gündüz yola çıkan kişi, başka geçerli bir mazereti yoksa orucunu tamamlamalıdır; çünkü başlanan bir ibadetin mazeret yokken tamamlanması gerekir [K60].

Bununla birlikte yolculuk bir mazeret olduğu için, kişi yolculuğu başladıktan sonra orucunu bozarsa kefaret gerekmez, yalnızca kaza gerekir [K60].

Gündüz uyumak

Gündüz az ya da çok uyumak orucun geçerliliğine zarar vermez [K58]. Kurul, orucun zorluğunu hissetmemek için gerek yokken Ramazan günlerini uzun uykularla geçirmenin orucun hikmetiyle bağdaşmayacağını da hatırlatır [K58].

Yalan, gıybet ve diğer günahlar

DİYK bu soruyu orucun bozulup bozulmaması üzerinden değil, orucun amacı üzerinden cevaplar: oruçlu kişi yalan, gıybet, kötü söz, kul hakkı yemek gibi bütün yasak davranışlardan uzak durarak orucun maksadına uygun davranmalıdır [K59].

Konu konu sorular

Ağız ve diş bakımı

Diş fırçalamak, macun, misvak, ağız spreyi, sakız, diş tedavisi ve diş eti kanaması, DİYK’nın bu konulardaki ayrı cevaplarına göre ele alınıyor [K01] [K02] [K03].

Göz, kulak ve burun damlası

Göz, kulak ve burun damlası ile kulak yıkatmak ve burna su çekmek, DİYK kararı, fetvaları ve Diyanet yayınlarına göre anlatılıyor [K07] [K08] [K10] [K12] [P2].

İlaç kullanmak

Ağızdan alınan ilaç, astım spreyi, dilaltı hapı, merhem, ilaçlı bant ve fitil, Diyanet yayını ve DİYK cevaplarına göre tek sayfada toplandı [P1] [K13] [K14] [K17].

İğne, aşı, serum ve insülin

Tedavi iğnesi, aşı, vitamin iğnesi, serum ve insülinde hükmün iğnenin amacına göre nasıl değiştiği, DİYK cevaplarıyla açıklanıyor [K18] [K19].

Kan vermek ve trombosit bağışı

Kan bağışı, kan nakli ve trombosit bağışında normal yöntem ile aferez arasındaki fark, DİYK’nın iki ayrı cevabına göre anlatılıyor [K22] [K23].

Muayene ve tıbbi işlemler

Endoskopi, kolonoskopi, ultrason, biyopsi, anjiyo, anestezi, lavman ve diyaliz, Kurulun muayene ve tedavi yöntemlerine dair kararı ve sonraki cevaplarıyla birlikte ele alınıyor [K07] [K24] [K32].

Banyo, yüzme ve denize girmek

Duş almak, gusülde ağza ve burna su vermek, denize girmek ve abdestte boğaza su kaçması, DİYK cevaplarına göre anlatılıyor [K33] [K34] [K36].

Makyaj, krem, parfüm ve ağda

Makyaj, saç boyası, krem, parfüm ve ağda gibi kişisel bakım uygulamaları, DİYK fetvaları ve Diyanet yayınına göre ele alınıyor [K37] [K38] [P2].

Sigara, nargile ve nikotin bandı

Sigara, nargile ve keyif verici maddeler ile nikotin bandı, Kurulun 2023 tarihli cevabı ve ilgili fetvasına göre anlatılıyor [K39] [K15].

Unutarak veya hata ile yemek içmek

Unutarak yemek içmek, erken okunan ezanla iftar etmek ve sabah ezanı sırasında yemeye devam etmek, DİYK cevaplarıyla açıklanıyor [K40] [K42] [K66].

Kusmak

Kendiliğinden ve isteyerek kusmak arasındaki fark, DİYK’nın kusma hakkındaki cevabına göre anlatılıyor [K44].

Cünüplük, ihtilam ve eşler arası yakınlık

Cünüp olarak sabahlamak, ihtilam ve eşler arasındaki yakınlığın sınırı, DİYK cevaplarına göre ele alınıyor [K45] [K47].

Âdet, lohusalık, hamilelik ve emzirme

Âdet ve lohusalık, düşük, hamilelik ve emzirme dönemlerinde oruç, DİYK’nın kadınlara özgü hallere dair cevaplarına göre anlatılıyor [K50] [K55].

Hastalıkta oruç

Doktorun oruç tutmamayı önerdiği durumlar, kronik hastalık, şeker hastalığı ve fidye, DİYK’nın mazeretlere dair kararı ve ilgili cevaplarına göre ele alınıyor [K56] [K57].