Kaza orucu nasıl tutulur? Zamanı, sırası ve geçmiş yılların kazası

Bu sayfa, borç kalan Ramazan oruçlarının ne zaman ve nasıl tutulacağını anlatır. Hangi durumların kaza, hangilerinin kefaret gerektirdiği orucu bozan ve bozmayan şeyler sayfasında, kefaretin nasıl yerine getirileceği ise kefaret orucu sayfasında yer alır.

Kaza orucu nedir?

Kaza, tutulamayan ya da bozulan bir orucun yerine başka bir gün oruç tutmaktır; her gün için bir gün tutulur [P3] [K05]. Ramazan’da hiç tutulamayan oruçlar da, başlanıp bozulan oruçlar da kaza edilir [K153]. İslam İlmihali, Ramazan orucunun kazasını farz oruçlar arasında sayar [P3].

Ne zaman tutulur?

Kurul’a göre Ramazan orucunun kazası, oruç tutmanın haram olduğu günler dışında yılın herhangi bir gününde tutulabilir [K153]. Bu yasak günler Ramazan Bayramı’nın birinci günü ve Kurban Bayramı günleridir [K153].

Kaza için kesin bir süre olmasa da Kurul, kişinin ne zaman öleceğini bilemeyeceğini hatırlatarak bu oruçların bir an önce tutulmasını uygun görür [K153].

Bir sonraki Ramazan’a kalırsa

Kurul bu konudaki mezhep farkını açıkça aktarır [K153]:

• Hanefîlere göre kaza için bir zaman sınırı yoktur, ancak ilk fırsatta tutulmaya çalışılmalıdır [K153].
• Şâfiîlere göre bir Ramazan’dan kalan kaza, gelecek Ramazan’a kadar tutulmalıdır. Geçerli bir mazeret olmadan yeni Ramazan girerse kazanın yanında fidye de gerekir [K153].

Borcu bitmeden yeni Ramazan gelirse önce o Ramazan’ın orucu tutulur, eski borç Ramazan’dan sonra kaza edilir [P3].

Peş peşe tutmak gerekir mi?

Hayır. Kurul, kaza oruçlarının ardı ardına tutulması gerektiğine dair bir delil bulunmadığını belirtir [K153]. Oruç İlmihali de bu oruçların ayrı ayrı günlerde tutulabileceğini, kefaret orucundaki gibi bir kesintisizlik şartı olmadığını söyler [P2]. İslam İlmihali’ne göre borcu bir an önce ödemek bakımından peş peşe tutmak daha iyidir [P3].

Kaza orucuna nasıl niyet edilir?

Kaza orucuna niyetin, gün battıktan sonra en geç imsak vaktine kadar yapılmış olması gerekir [P1]. Niyette hangi orucun tutulduğu belirtilir, örneğin bunun bir kaza orucu olduğu söylenir [P1].

Borcu birden çok olan kişi için Kurul, her kaza orucuna “Üzerimde borç olan ilk orucun kazasına” diye niyet etmeyi uygun görür [K152].

Geçmiş yılların kaza borcu nasıl hesaplanır?

Kurul’a göre kişi önce kaç gün oruç borcu olduğunu belirler [K152]. Bunun için iki durum ayırt edilir:

• Ergenlikten beri hiç oruç tutmamış olan: Geçen her yıl için bir kamerî ay kadar oruç tutar. Kamerî ay 29 ya da 30 gündür; Kurul, ihtiyat olarak 30 günün esas alınmasını uygun görür [K152].
• Bazı oruçları kazaya kalmış olan: Tutulmayan günlerin sayısı mümkün olduğunca hesaplanır ve her gün için bir gün tutulur [K152].

Bir mazeret olmadan tutulmamış oruçlar için kazanın yanında tövbe ve istiğfar da gerekir [K152].

Borcunuzu saymak ve tuttukça işaretlemek için sitedeki kaza orucu takip aracını kullanabilirsiniz. Araçtaki bilgiler yalnızca kendi tarayıcınızda saklanır.

Ramazan’ın ortasında oruçtan vazgeçen

Ramazan’ın her günü ayrı bir ibadettir ve her gün için ayrı niyet edilir; bu yüzden bir günün orucunun bozulması diğer günlerin orucunu etkilemez [K156]. Ramazan’a başlayıp sonraki günlerde mazeretsiz olarak oruç tutmayı bırakan kişiye, tutmadığı günlerin kazası gerekir, kefaret gerekmez [K156]. Kurul bunun gerekçesini şöyle açıklar: kefaret, oruç tutmamanın değil, başlanmış bir Ramazan orucunu bilerek bozmanın sonucudur [K156]. Kurul ayrıca mazeretsiz tutulmayan Ramazan orucunun büyük günah olduğunu ve kazayla birlikte tövbenin de gerektiğini belirtir [K156].

Kaza orucunu bozmak

İslam İlmihali’ne göre kefaret yalnızca Ramazan ayında tutulan orucun mazeretsiz ve bilerek bozulmasıyla gerekir. Ramazan’dan sonra tutulan bir kaza orucu bilerek bozulsa bile yalnızca kaza gerekir, kefaret gerekmez [P3].

Fidye kaza borcunun yerine geçer mi?

Oruç tutmaya gücü yeten ya da geçici bir sebeple tutamayan kişi için fidye hükmü yoktur; bu kişiler oruçlarını kaza eder [K63]. Fidye, oruç tutmaya sürekli bir engeli olanlar içindir [K63] [K56]. Ayrıntılar hastalıkta oruç ve fidye sayfasındadır.

Kaza borcu kalarak vefat etmek

Kurul’un aktardığına göre fakihlerin çoğunluğu, tutmadığı oruçları kaza edemeden ölüm döşeğine düşen kişinin bu oruçlar için fidye ödenmesini vasiyet etmesini müstehap sayar [K157]. Vasiyet varsa mirasçılar bunu, cenaze masrafları ve borçlar çıktıktan sonra kalan malın üçte birinden yerine getirir; üçte biri aşan kısım ancak mirasçıların rızasıyla ödenir [K157]. Kurul, Şâfiî mezhebine göre imkânı olduğu hâlde fidyeyi vermeden ölen kişinin fidyesinin vasiyet gerekmeksizin mirastan ödendiğini de aktarır [K157].

Ölen kişinin oruç borcunun bu şekilde fidye ödenerek düşürülmesine ıskat-ı savm denir [K158]. Kurul’a göre vasiyet yoksa mirasçıların fidyeyi kendiliklerinden ödemesi de caizdir [K158].