Fitre (fıtır sadakası) kimlere vaciptir, ne zaman ve kime verilir?

Fitre nedir?

Halk arasında fitre denen fıtır sadakası, insan olarak yaratılmanın ve Ramazan Bayramı’na ulaşmanın şükrü olarak, dinen zengin sayılan ve Ramazan’ın sonuna yetişen Müslüman’ın belirli kişilere vermesi vacip olan sadakadır [K219] [P1]. Vacip oluşu sünnetle sabittir [K219] [P1].

Fitrenin amacı, yoksulun içinde yaşadığı toplumun hayat standardına göre bir günlük yiyeceğini karşılayarak onun da bayram sevincine katılmasına yardımcı olmaktır [K219] [P1].

Kimler fitre vermekle yükümlüdür?

Ramazan Bayramı’na ulaşan ve temel ihtiyaçları ile bir yıllık borçları dışında nisap miktarı mala sahip olan Müslümanlar fitre vermekle yükümlüdür [K220]. Zekâttan farklı olarak bu malın artıcı nitelikte olması ve üzerinden bir hicri yıl geçmiş olması gerekmez [K220] [P3]. Nisabın nasıl hesaplandığını zekât hesaplayıcı sayfasında bulabilirsiniz.

Kişi kendi fitresini ve ergenlik çağına girmemiş çocuklarının fitresini vermekle yükümlüdür [K220] [K219]. Anne ve babası, büyük çocukları, eşi, kardeşleri ve diğer yakınları için fitre vermek zorunda değildir; ancak onlardan vekâlet almadan onlar adına öderse bu ödeme geçerli olur [K220]. İslam İlmihali’ne göre fakir bir çocuğun babası ölmüşse ya da fakirse, çocuğun fitresini babasının babası (baba tarafından dedesi) verir [P3].

Bir özür sebebiyle Ramazan’da oruç tutamamış olanlar da nisap miktarı mala sahiplerse fitre vermekle yükümlüdür [P3].

Bebek için fitre gerekir mi?

Kurul’a göre fitrenin gerekmesinin sebebi, kişinin Ramazan Bayramı’na sağ olarak ulaşmasıdır. Bu yüzden Ramazan Bayramı’ndan önce doğan bebek için de fitre verilmesi gerekir [K225].

Şâfiî mezhebinde

Kurul, Şâfiî mezhebine göre fitrenin farz olduğunu ve bunun için nisap miktarı mala sahip olmanın şart olmadığını aktarır. Bu görüşe göre temel ihtiyaçlarının yanında bayram günü ve gecesine yetecek kadar yiyeceği olan her Müslüman fitre ile yükümlüdür; varlıklı kişi Müslüman olan eşi, çocukları, anne ve babası ile diğer yakınları için de fitre verir [K220].

Fitre ne zaman verilir?

Fitrenin vacip olduğu zaman Ramazan Bayramı’nın birinci günüdür; ancak bayramdan önce de verilebilir ve bayramdan önce vermek daha faziletlidir [K219] [P1]. Bayram namazından önce verilmesi müstehap kabul edilmiştir [K219] [P1]. Kurul, yoksulların bayram ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için fitrenin bayramdan önce verilmesinin daha iyi olduğunu belirtir ve fitrenin Ramazan ayı içinde de verilebileceğini söyler [K223].

Kurul, fitre yükümlülüğünün başladığı an konusundaki görüş farkını da aktarır: İmam Ebû Hanîfe’ye göre bayram günü tan yerinin ağarmasıyla, İmam Şâfiî ile Ahmed b. Hanbel’e ve bir rivayete göre İmam Mâlik’e göre Ramazan’ın son günü güneşin batmasıyla başlar [K223].

Bayramdan sonraya kalırsa

Bayram sabahına kadar verilmemiş olan fitre bayram günlerinde ödenmelidir [K223]. Fitreyi bayramdan sonraya bırakmak mekruhtur, ancak bu durumda da verilir [K219]. Zamanında ödenmeyen fitre ilk fırsatta ödenmelidir [K223]. Kurul’a göre fakihlerin çoğunluğu bayramdan sonra yapılan bu ödemeyi kaza değil eda sayar; bazı fakihler ise fitreyi bayram sonrasına bırakmayı haram görür ve ödemeyi kaza olarak niteler [K223].

Şâfiî mezhebinde fitreyi Ramazan’ın ilk günlerinde vermek caizdir; meşru bir mazeret olmadan bayramın birinci gününün güneş batışından sonraya ertelemek ise haramdır [K219] [K223].

Fitre kimlere verilir?

Fitre, kişinin bakmakla yükümlü olmadığı yoksul Müslümanlara verilir [K221] [P1]. İslam İlmihali’ne göre zekât kimlere veriliyorsa fitre de onlara verilir [P3].

Kurul, fitre ve fidye verecek kişinin bunlardan doğrudan ya da dolaylı biçimde yararlanmamasını esas alır; zekât için de aynı kural geçerlidir [K221].

Kimlere verilmez?

Hanefîlere göre şu kişilere fitre verilmez [K221] [P1]:

• Anne, baba, büyükanne ve büyükbabaya,
• Oğul, kız, torunlar ve onların çocuklarına,
• Eşe (eşler birbirine fitre veremez),
• Temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan zengine,
• Babası zengin olan ve ergenlik çağına girmemiş çocuğa.

Kurul, Şâfiîlere ve İmam Ebû Yûsuf’a göre fitrenin Müslüman olmayan kişiye de verilemeyeceğini belirtir [K221].

Hangi yakınlara verilebilir?

Yukarıda sayılanların dışındaki yakınlar, yani kardeş, teyze, dayı, amca, hala ve bunların çocukları ile gelin, damat, kayınpeder ve kayınvalide zengin değillerse kendilerine fitre verilebilir [K221] [P1].

Kurumlara ve yapılara verilebilir mi?

Fitrenin geçerli olması için fitre almaya ehil bir kişiye mülk olarak verilmesi gerekir. Cami, okul, köprü ve yol gibi yerler fitre alabilecek yerlerden olmadığı için fitre bunların yapımına verilemez; bu ihtiyaçlar fitre, fidye ve zekât dışındaki bağışlarla karşılanmalıdır [K227].

Kurul, askıda ekmek uygulamasıyla verilen ekmeğin fitre verilebilecek kişiye ulaştığından emin olunamadığını belirtir. Bu nedenle fitre bu yolla ödenmiş sayılmaz; bu tür uygulamalar genel hayır kapsamında desteklenebilir [K228].

Fitre nasıl verilir?

Para olarak verilebilir mi?

Fitre buğday, arpa, hurma veya üzüm olarak verilebileceği gibi bunların değeri para olarak da verilebilir. Yoksulun yararına olanı tercih etmek daha uygundur [K222] [P3].

Bir fitre bölünebilir mi?

Bir yoksula bir fitre verilebileceği gibi birden fazla fitre de verilebilir [K226] [K219]. Bir fitre miktarının birkaç yoksula bölüştürülmesi Hanefî âlimler arasında tartışmalıdır; Kurul, bir fitreyi bölmeden tek bir yoksula vermenin daha iyi olduğunu, bununla birlikte bölerek vermenin de caiz olduğunu belirtir [K226].

Niyet

Fitre niyet edilerek verilir; verilen şeyin fitre olduğunu yoksula söylemek gerekmez, içten niyet etmek yeterlidir [P3].

Yurt dışında yaşayanlar fitreyi nasıl verir?

Geçim standartları ülkeden ülkeye değiştiği için fitre yükümlüsü, bulunduğu yer için belirlenen miktarı esas alır [K224]. Sürekli yurt dışında yaşadığı hâlde fitreyi ödeyeceği sırada Türkiye’de bulunan kişi ise Türkiye’nin şartlarına göre öder [K224].

Fitre tutarı

Kurul, günümüzde fitre miktarı belirlenirken bir kişinin bir günlük normal gıda ihtiyacının ölçü alınmasını daha uygun görür [K219]. Oruç Sıkça Sorulanlar bu ihtiyacı iki öğün olarak açıklar [P1].

2027 yılı fitre tutarı Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından açıklandığında bu sayfaya eklenecektir. Önceki yılların tutarları bu sayfada yer almaz.